De prijzen voor het bronmateriaal liegen er niet om, en een tijd lang was de voorstelling over de hele wereld te zien. Het lijkt of het materiaal recent weer opnieuw is ontdekt. Na een weergaloze uitvoering in Londen een paar jaar terug is dit inmiddels de derde versie van dit stuk, die ik in het Nederlands zie.
Next To Normal draait om een pittig thema: een vrouw die lijdt aan een bipolaire stoornis, en wat dit doet met haar gezin en hun omgeving. De muziek in de voorstelling heeft duidelijke rock-invloeden, maar kent ook rustige momenten. Voor deze versie werd het stuk opnieuw vertaald, wat zich onder andere uit in hedendaagse verwijzingen. Als het woord problemen wordt gerelativeerd, zijn Klimaat en Trump voorbeelden van echte problemen. De kracht van het oorspronkelijke stuk, dat inmiddels 18 jaar oud is, blijft in stand. De voorstelling is een intense beleving, met momenten van ontspanning, maar vooral ook veel kippenvel.
In de voorstelling lijken we in eerste instantie te maken te hebben met een standaard, conservatief gezin. Moeder stofzuigt, vader communiceert wat over het doen van boodschappen, de zoon hangt nogal aan zijn moeder, terwijl de dochter stresst onder het vele huiswerk, en meer naar vader neigt. Dat ‘gewone’ beeld kantelt als moeder Diana brood gaat smeren, en daarin doorslaat. Ze smeert voor de hele week, en plakt deze op de muur (dit laatste is interpretatie: het decor is nogal abstract, het wordt op een stellage geplakt). Het is de aanleiding om contact op te nemen met dr. Fine, die haar van een enorme lading pillen voorziet. Ondertussen leren we dat dit niet een eerste keer is, dat Diane iets overkomt. Dochter Natalie ontmoet tijdens het oefenen op haar piano Henry. Het klikt tussen haar en de wat verlegen jongen, die een liefhebber is van bepaalde natuurproducten, terwijl zij niets in haar mond steekt dat brandt. De pillen hebben effect op Diana, maar vooral dat ze totaal niets meer voelt. Als haar zoon haar toestemming geeft, gooit ze de pillen weg, zonder dit de rest van het gezin te melden. Waar de liefde tussen Natalie en Henry groeit, wil ze absoluut niet dat hij bij haar in huis komt. Als vader Dan hem tegen haar zin binnenvraagt, blijkt dit net het moment waarop de gevolgen van het stoppen met de medicatie effect heeft. Deze episode leidt naar een nieuwe dokter met nieuwe behandelmethodes. En steeds meer onmacht bij Don, en genoeg redenen voor de kinderen om zich elk om hun eigen redenen zorgen te maken.
De cast is om door een ringetje te halen. Bij Willemijn Verkaik vroeg je je al af of er iets is wat ze vocaal niet kan, en ook ditmaal is er niets dat een ja op die vraag zou rechtvaardigen. Een buitengewoon intense vertolking van de extreme gevoelens en verschillende stemmingen, maar ook de grapjes die erbij horen, en soms ook lekker schuren: het wordt prachtig gespeeld. Edwin Jonker speelt haar echtgenoot, die probeert de boel zo normaal mogelijk draaiende te houden, maar ook te genieten van de positieve kanten van Diana’s buien. Dat doet hij prima. Jonathan Demoor speelt beide dokters, die wel hetzelfde doel hebben, maar dit op een totaal andere manier aanpakken. Zeker als de tweede arts, dr Madden, heeft hij een paar knalmomenten – momenten waarop wij hem vanuit het brein van Diana bekijken. De jongere garde bestaat uit Yara Brand, waarvan we op musicalgebied nog weinig zagen. Ze levert een indrukwekkende prestatie als Natalie, die ook regelmatig overprikkeld raakt, en de zorgen die daarbij horen, in combinatie van andere emoties van een jongvolwassene. Michael Muyderman als haar broer is een bekender gezicht in musicalland, en heeft een rol vol emotie en een bijzondere karakterontwikkeling, die hij perfect uitvoert. Jaap Stoop is ontwapenend als de jongen die probeert zijn vriendinnetje in alles te steunen, maar daar niet altijd voor wordt beloond. Kortom: alle songs klinken fantastisch, en er wordt door iedereen geweldig gespeeld. Hoogtepunten zijn natuurlijk de bekendere songs uit de voorstelling “Superbroer en de Onzichtbare zus”, “Ik mis de bergen” en “Ik besta”, die elk op hun eigen manier hun kippenvel weten op te roepen, maar ook iets kleins als “Hey”, dat een aantal keren terugkomt, weet emotie op te roepen.
De vormgeving is zeer abstract. Een verhoging, en een aantal blokken, meer is er niet als decor, waarmee het duidelijk afwijkt van andere versies van de show die ik zag. Twee blokken vormen een piano (die bij een uitvoering van Nathalie ook nog eens gemimed wordt). Een bed uit drie blokken: meer is er niet nodig, behalve dan een beetje fantasie. Dat biedt het voordeel dat scèneovergangen razendsnel zijn, maar geeft ook minder de gelegenheid de aparte ervaringen in het hoofd van Diana te visualiseren door bizarre dingen met gewone gebruiksvoorwerpen te doen. Waarschijnlijk is dit wel geprobeerd met het totale podiumbeeld, en dat lijkt niet helemaal geslaagd. De voorstelling start met open doek (of geen doek eigenlijk), en je ziet een grote vrijwel lege met paarse vlakken: onder, links rechts en achter. Als je in het midden van je rij zit, en dus zo sociaal bent niet te wachten tot het laatste moment, en iedereen voor je moet opstaan, zit je er dus wel even naar te kijken, Het brandt bijna in je netvlies. Het duurt best wel even voordat de achterwand een andere afbeelding krijgt, en je aan de grijze, grauwe boom die je ziet als afbeelding van een bloesemboom, dat je snapt dat dit hele beeld weer gekoppeld is aan de stemming van Diana. Het heeft tot die tijd meer afgeleid, dan het verhaal versterkt. Nog erger is de absurde kledingcombinatie waarin Michael Muyderman zijn entree maakt. De “Wat hebben ze jou aan laten trekken?” lijkt me niet het effect wat je op dat moment bij het publiek wil bereiken.
Het zijn dissonanten in een verder perfecte vormgeving, met fraaie beelden, ondersteund door een perfect lichtplan. Paralellen tussen de nieuwe geliefden en het echtpaar vroeger en nu worden fraai ondersteund. De symptomen van de ziekte en de behandeling worden prachtig in beeld gebracht, net als de gevolgen van het onderliggende trauma dat zich gedurende de voorstelling onthuld.
Dit jaar ben ik bij toeval al meermaals in gesprek geraakt met mensen die in hun naaste omgeving iemand hebben die een bipolaire stoornis heeft, en stuk voor stuk roemen ze de herkenbaarheid in het bronmateriaal. En natuurlijk geldt ook: het gaat hier om een spectrum, dus is er niet een één op één plaatje dat je overal kunt opplakken. Los van die gesprekken: mocht je net als ik hebben gedacht dat ECG iets uit het verleden was; dat is daadwerkelijk niet het geval. Sinds het stuk zo’n kleine twintig jaar geleden werd geschreven is ook deze techniek wel verder verfijnd, waardoor de symptomen die Diana erdoor krijgt nog minder vaak zullen voorkomen.
Ondanks de kanttekening bij sommige keuzes in de vormgeving is deze nieuwe versie van “Next to Normal” een geweldige ervaring. Met die onverwachte twist als de voorstelling voor het eerst ziet, en natuurlijk, bij een herhaalbezoek, de gelegenheid te zien hoe je dit kon missen. En zien of de makers broodkruimels in het stuk hebben verwerkt richting het verrassende slot.
